100 χρόνια δημαγωγικών διαψεύσεων, 7 λαοπλάνοι που έγραψαν ιστορία

Αν μελετήσουμε την ιστορία τα τελευταία 100 χρόνια βάζοντας ως ορόσημο την Μικρασιατική καταστροφή που λειτούργησε ως το κοινωνικοπολιτικό big bang της δεύτερης νεοελληνικής 100ετίας, θα παρατηρήσουμε ένα κοινό μοτίβο.

Η δημαγωγία τρέφεται πάντα από πραγματικά, υπαρκτά προβλήματα (φτώχεια, αδικία, εθνικές κρίσεις) στα οποία ο δημαγωγός-λαϊκιστής πετυχαίνει βραχυπρόθεσμα γιατί αναγνωρίζει πρώτος την πολιτική ευκαιρία, αλλά αποτυγχάνει μακροπρόθεσμα γιατί, αντί για λύσεις, πουλάει έτοιμους "εχθρούς" και μαγικές συνταγές.

Ας κάνουμε λοιπόν μια αναδρομή στους φιδέμπορες των τελευταίων 100 χρόνων:

• Ιωάννης Μεταξάς: Ανέπτυξε έναν έντονο, πατερναλιστικό λαϊκισμό. Προωθούσε την εικόνα του "Πρώτου Εργάτη" και του "Πρώτου Αγρότη", προσπαθώντας να χτίσει μια συναισθηματική σχέση με τον λαό για να νομιμοποιήσει το καθεστώς του. Προώθησε ένα εθνολαϊκιστικό μύθευμα - τον "Τρίτο Ελληνικό Πολιτισμό" - συνδυάζοντας αρχαία Ελλάδα και Βυζάντιο.

• Γεώργιος Παπαδόπουλος: Υιοθέτησε τον ρόλο του αυστηρού αλλά "στοργικού πατέρα" του έθνους. Έκανε ίσως τη μεγαλύτερη κίνηση οικονομικής δημαγωγίας στη σύγχρονη ελληνική ιστορία: το 1968 διέγραψε τα αγροτικά χρέη, μια καθαρά πελατειακή κίνηση εξαγοράς της σιωπής του αγροτικού πληθυσμού.

• Στυλιανός Παττακός: Με ένα μυστρί διαρκώς στο χέρι, περιόδευε ασταμάτητα στην ελληνική επαρχία για να εγκαινιάζει από δρόμους μέχρι βρύσες. Σκοπός του ήταν να χτίσει το προφίλ του απλού, λαϊκού, ακούραστου στρατιωτικού που λύνει τα προβλήματα επιτόπου και δεν κάθεται στα "σαλόνια" των Αθηνών όπως οι παλιοί πολιτικοί.

• Ανδρέας Παπανδρέου: Δημιούργησε μια πρωτοφανή, σχεδόν μυστικιστική συναισθηματική σύνδεση με τα λαϊκά στρώματα. Με συνθήματα όπως το "Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες" και δίπολα όπως "Λαός - Μονοπώλια" προχώρησε σε ακραία δημαγωγία, πελατειακό κράτος και μοίρασμα χρημάτων χωρίς σχέδιο ανάπτυξης.

• Αλέξης Τσίπρας 1.0: Κατά την περίοδο 2010-2015, εκμεταλλεύτηκε τη λαϊκή οργή. Η πολιτική του άνοδος στηρίχθηκε στο Πρόγραμμα Θεσσαλονίκης που πρακτικά ήταν αδύνατο να εφαρμοστεί εντός της Ευρωζώνης χωρίς ασύμμετρες συνέπειες. Η ρητορική του ήταν ο κλασικός αριστερός λατινοαμερικάνικος λαϊκισμός: ο αγνός λαός απέναντι στους "τοκογλύφους, τους τραπεζίτες και την τρόικα". Η στροφή του 2015 θεωρείται ιστορικά η απόλυτη διάψευση της προηγούμενης ρητορικής του.

• Πάνος Καμμένος: Ως κυβερνητικός εταίρος του Α. Τσίπρα, αποτέλεσε το πρόσωπο του δεξιού/εθνικιστικού αντιμνημονιακού λαϊκισμού. Με εμπρηστικές δηλώσεις, θεωρίες συνωμοσίας και επιθέσεις στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, έχτισε την καριέρα των ΑΝΕΛ καθαρά πάνω στην πόλωση και τον θυμό.

• Νίκος Μιχαλολιάκος: Εδώ η δημαγωγία ξεπέρασε τα όρια της πολιτικής αντιπαράθεσης και πέρασε στο φάσμα του ανοιχτού νεοναζισμού. Χρησιμοποίησε τον απόλυτο μηδενισμό "να καεί το μπουρδέλο η Βουλή" και το μίσος για να προσελκύσει απελπισμένους ψηφοφόρους στα χρόνια της κρίσης.

• Αλέξης Τσίπρας 2.0 (Work in Progress)